UK салықтары — қарапайым тілмен
UK-де салықтар жалақыдан автоматты түрде ұсталады. Алғашқы £12,570 жылына — салықсыз. Одан жоғары — 20%. Егер сізден артық ұстаған болса (Emergency Tax) — артық төлемді тегін және өз бетіңізбен қайтаруға болады. Делдалдарға төлемеңіз.
Өз жағдайыңызды таңдаңыз
UK-дегі салықтар қалай жұмыс істейдіIncome Tax, NI, Pension — сізден не ұсталады және не үшінНегіздер
UK-де жалақыдан екі негізгі ұстау бар. Екеуі де автоматты түрде ұсталады — сіз ештеңе есептеудің немесе тапсырудың қажеті жоқ (егер жалдамалы жұмысшы болсаңыз).
| Салық | Қанша | Не үшін | Қайтаруға бола ма? |
|---|---|---|---|
| Income Tax | 0% — £12,570/жылға дейін 20% — £12,571-ден £50,270-ге дейін | Табыс салығы — бюджетке түседі | Иә, артық төлесеңіз |
| National Insurance (NI) | 8% — аптасына £242-ден жоғары сомадан | Зейнетақы және әлеуметтік сақтандыру | Жоқ (сирек жағдайларды қоспағанда) |
| Pension | ~5% (сіз ~2%, жұмыс беруші ~3%) | Автоматты зейнетақы | Кеткенде алуға болады |
Салық жылы
UK-дегі салық жылы — 6 сәуірден келесі жылдың 5 сәуіріне дейін. Қаңтардан емес. Бұл маңызды: tax-free allowance £12,570 осы кезеңге есептеледі. Егер тек 6 ай жұмыс істесеңіз — £12,570-тен аз тапқан болуыңыз мүмкін, және ұсталған барлық Income Tax — артық төлем.
Қарапайым мысал: UK-ге мамырда келдіңіз, 5 ай жұмыс істедіңіз, £10,000 таптыңыз. Tax-free = £12,570. Одан аз таптыңыз — демек Income Tax = £0. Сізден ұсталғанның бәрін қайтаруға болады.
Маңызды күндер — қашан және не төлеу керекСалық жылы, Self Assessment, мерзімдер, айыппұлдарМерзімдер
Салық жылы (Tax Year) дегеніміз не
UK-де салық жылы — 1 қаңтардан ЕМЕС. Ол 6 сәуірден 5 сәуірге дейін жүреді. Мысалы:
- Tax Year 2025/26 = 6 сәуір 2025 → 5 сәуір 2026
- Tax Year 2026/27 = 6 сәуір 2026 → 5 сәуір 2027
Барлық салықтар, қайтарулар және мерзімдер осы кезеңге байланысты.
Self Assessment (жылдық декларация) дегеніміз не
Self Assessment — бұл сіз HMRC-ге қанша тапқаныңызды өзіңіз хабарлайсыз және салық төлейсіз. Барлығына керек емес — тек:
- Self-employed (өз бетімен жұмыс: курьер, репетитор, жөндеу)
- CIS құрылысшылар (қосалқы мердігерлер)
- Бірнеше көзден табысы барлар
- Керек емес: қарапайым жалдамалы жұмысшыларға (PAYE) және маусымдық жұмысшыларға — сіз үшін бәрін жұмыс беруші есептейді
Маңызды күндер күнтізбесі
| Күні | Не болады | Кімге қатысты |
|---|---|---|
| 6 сәуір | Жаңа салық жылының басталуы. Табыс пен салық есептегіші нөлденеді | Барлығына |
| 5 сәуір | Салық жылының аяқталуы | Барлығына |
| 5 қазан | Мерзім: Self Assessment-ке тіркелу (егер бірінші рет болса) | Self-employed, CIS |
| 31 қазан | Мерзім: қағаз Self Assessment декларациясын тапсыру | Self-employed, CIS |
| 31 қаңтар | Мерзім: онлайн Self Assessment декларациясын тапсыру ЖӘНЕ салықты төлеу | Self-employed, CIS |
| 31 шілде | Екінші алдын ала төлем (Payment on Account) — егер салық £1,000-нан көп болса | Жоғары табысты self-employed |
31 қаңтарды өткізіп алдыңыз ба? Бірден £100 айыппұл. 3 айдан кейін — тағы £10/күн (£900-ге дейін). 6 айдан кейін — тағы салықтың 5%-і. 12 айдан кейін — тағы 5%. Кешіктірмеңіз — мерзімінен кешіксеңіз де тезірек тапсырыңыз.
Мысал: іс жүзінде қалай жұмыс істейді
Құрылысшы Рустам 2025 жылдың мамырынан 2026 жылдың наурызына дейін қосалқы мердігер болып жұмыс істеді.
Оның салық жылы: 6 сәуір 2025 → 5 сәуір 2026.
Не істеу керек:
- 2025 жылдың 5 қазанына дейін: Self Assessment-ке тіркелу (егер бірінші рет болса)
- Жыл бойы: барлық CIS statement-тер мен шығын чектерін жинау
- 6 сәуір 2026: жыл аяқталды — декларация тапсыруға болады
- 31 қаңтар 2027-ге дейін: декларацияны онлайн тапсыру және салықты төлеу (немесе қайтару алу)
Егер Рустам уақытында тіркеліп, тапсырса — HMRC артық төлемді 4–8 апта ішінде қайтарады.
Жалдамалы жұмысшылар (PAYE) және маусымдық жұмысшылар үшін
Сізге Self Assessment тапсырудың қажеті жоқ. Жұмыс берушіңіз салықтарды ай сайын ұстап, HMRC-ге жібереді. Бірақ маңызды күндер бәрібір қажет:
| Қашан | Не істеу керек |
|---|---|
| Жұмыстан шыққанда | P45-ті алыңыз |
| UK-ден кеткенде | P85 тапсырыңыз (кеткеннен кейін бірден тапсыруға болады) |
| 5 сәуірден кейін | HMRC жыл бойына салығыңызды автоматты түрде қайта есептейді. Артық төлесеңіз — қайтарады |
| Қайтару келмесе | HMRC-ге қоңырау шалыңыз: 0300 200 3300 |
Tax Code — payslip-тегі әріптер не білдіреді1257L = жақсы. BR немесе 0T = мәселе, ақша жоғалтасызТексер!
Tax Code — жұмыс берушіге қанша салық ұстау керектігін айтатын код. Оны payslip-тен (жалақы парағынан) табыңыз.
| Tax Code | Мағынасы | Бұл қалыпты ма? |
|---|---|---|
| 1257L | Стандартты код. Tax-free £12,570. Салық 20% тек жоғары сомадан | Иә, бәрі дұрыс |
| 1257L W1 немесе M1 | Уақытша. Салықты әр ай/апта бойынша бөлек есептейді, алдыңғыларды ескермей | Қалыпты, бірақ тексеріңіз |
| BR | Basic Rate. БАРЛЫҚ жалақыдан 20%. Tax-free жоқ | Жаман — Emergency Tax! |
| 0T | Tax-free нөл. Барлық жалақыдан 20–40% | Жаман — Emergency Tax! |
| D0 | Барлық жалақыдан 40% (£50K-ден жоғары табысы бар екінші жұмыс үшін) | Солай болу керек пе, тексеріңіз |
Егер tax code BR немесе 0T болса — сіз Emergency Tax-тасыз. Әр £500 жалақыдан £100–200 артық жоғалтасыз. Түзету: (1) NI Number-ге өтініш беріңіз, (2) HMRC-ге қоңырау шалыңыз 0300 200 3300.
Payslip-ті қалай оқу керекGross Pay, Net Pay, Tax Code — әр жолдың мағынасы
Payslip — жұмыс берушінің әр апта немесе ай сайын беруге міндетті жалақы парағы. Жолдардың мағынасы:
| Жол | Бұл не | Неге назар аудару керек |
|---|---|---|
| Gross Pay | Ұстаулардан БҰРЫНҒЫ жалақы | Тексеріңіз: сағат × мөлшерлеме = Gross Pay? |
| Tax Code | Салық кодыңыз | 1257L болуы керек. BR/0T = мәселе |
| Income Tax | Табыс салығы | 1257L кезінде: £0 егер Gross < аптасына £242 |
| NI (National Insurance) | Әлеуметтік аударымдар | Аптасына £242-ден жоғары сомадан ~8% |
| Pension | Зейнетақы | Жалақыдан ~2–5% |
| Student Loan | Бар болса | Көшіп келгендерде әдетте жоқ |
| Net Pay | Қолға алатыныңыз | Бұл сома шотқа аударылады |
| YTD (Year to Date) | Салық жылының басынан жинақталған сома | Салық қайтару үшін маңызды |
Кеңес: Әр payslip-ті суретке түсіріңіз немесе сақтаңыз. Олар салық қайтару, виза өтініштері, тұрғын үй жалдау үшін керек. Payslip қосымшада келсе — PDF жүктеп алыңыз.
Маусымдық жұмысшылар (ферма) — салықтар және қайтару£1,000–2,500 қайтарады. P45 алыңыз, P85 тегін тапсырыңыз£1K–2.5K
Егер Seasonal Worker Visa-мен келсеңіз — салықтар туралы мынаны білу керек:
Маусымдық жұмысшыларға салықты неге қайтарады
- Tax-free = жылына £12,570. Фермада 6 ай ішінде көпшілік £9,000–15,000 табады
- Егер £12,570-тен аз тапсаңыз — барлық Income Tax = артық төлем. Бәрін қайтарады
- Егер £12,570-тен көп тапсаңыз — салық тек айырмашылықтан. Бірақ Emergency Tax болса — барлық сомадан ұстаған. Айырмашылығын қайтарады
- National Insurance қайтарылмайды — бұл бөлек аударымдар
Қанша қайтарады — мысалдар
| Маусым бойы тапқан | Ұсталған (Emergency Tax) | Дұрыс салық | Қайтарады |
|---|---|---|---|
| £9,900 (аптасына 30 сағ) | ~£1,980 | £0 | ~£1,980 |
| £13,200 (аптасына 40 сағ) | ~£2,640 | ~£126 | ~£2,500 |
| £15,846 (аптасына 48 сағ) | ~£3,170 | ~£655 | ~£2,500 |
Не істеу керек
- Фермада: бірінші аптада NI Number-ге өтініш беріңіз
- Әр апта: payslip-ті тексеріп, сақтаңыз
- Кету алдында: P45 алыңыз (толығырақ ↓)
- Кеткеннен кейін: P85 формасын тапсырыңыз (қадамдық нұсқаулық →)
Маусымдық жұмыс бойынша толық нұсқаулық — жалақылар, операторлар, құқықтар, шығындар: Фермадағы маусымдық жұмыс →
Жалдамалы жұмысшылар (PAYE)Қойма, дүкен, мейрамхана — салықтар автоматты есептеледіАвто
Егер біреуге жұмыс істесеңіз (қойма, дүкен, мейрамхана, тазалау, жеткізу) — салықтарыңыз автоматты есептеледі. Бұл жүйе PAYE (Pay As You Earn) деп аталады.
Қалай жұмыс істейді
- Жұмыс беруші ай/апта сайын жалақыдан салықтарды ұстап, HMRC-ге жібереді
- Сізге ештеңе есептеу немесе тапсырудың қажеті жоқ — бәрі автоматты
- Жыл соңында HMRC тексереді: артық төлесеңіз — чек жібереді немесе шотқа қайтарады
Қашан артық төлем болады
| Жағдай | Неге артық төлем | Не істеу керек |
|---|---|---|
| Emergency Tax (BR/0T) | Tax-free £12,570 есепке алынбаған | NI Number алыңыз → HMRC-ге қоңырау шалыңыз |
| Жылдың бір бөлігінде жұмыс істеген | £12,570-тен аз тапқан — салық керек емес | HMRC автоматты қайта есептейді немесе P50 тапсырыңыз |
| Екі жұмыс, дұрыс емес code | Екі жұмыста да tax-free есепке алынбаған | HMRC-ге қоңырау шалыңыз — tax code түзетеді |
| Жұмыстан шықтыңыз | Соңғы айлардағы артық төлем | P45 алыңыз, жаңа жұмыс берушіге беріңіз |
Жұмыс ауыстырасыз ба? Ескі жұмыстан P45 алып, жаңа жұмыс берушіге міндетті түрде беріңіз. Бұл қайтадан Emergency Tax салудан сақтайтын жалғыз жол. P45 туралы толығырақ ↓
Құрылысшылар (CIS) — жеке жүйеUTR Number, 20% ұстау, Self Assessment, £1,500–4,000 қайтару£1.5K–4K
Егер құрылыста қосалқы мердігер ретінде жұмыс істесеңіз (payroll арқылы емес, жұмыс үшін ақы алсаңыз) — сіз CIS (Construction Industry Scheme) жүйесіндесіз. Бұл құрылыс саласына арналған бөлек салық жүйесі.
CIS ≠ жалдамалы жұмыс. Егер сізді қосалқы мердігер (subcontractor) ретінде рәсімдесе, жұмысшы (employee) ретінде емес — сіз CIS-тесіз. Бұл дегеніміз: ауру демалысы жоқ, демалыс ақысы жоқ, жұмыс берушіден зейнетақы жоқ. Бірақ салықтардың көп бөлігін қайтаруға болады.
CIS қалай жұмыс істейді
| Параметр | CIS-те тіркелген | Тіркелмеген |
|---|---|---|
| Ұстау | Төлемнен 20% | Төлемнен 30% |
| Кім ұстайды | Мердігер (contractor) | Мердігер |
| UTR Number керек пе | Иә | Жоқ, бірақ көбірек жоғалтасыз |
| Қайтаруға бола ма? | Иә, Self Assessment арқылы | Иә, бірақ тіркелу керек |
CIS-те жұмыс істеу үшін не керек
- UTR Number алыңыз (Unique Taxpayer Reference) — HMRC-ге қоңырау шалыңыз: 0300 200 3310. Немесе gov.uk → «Register for Self Assessment» арқылы онлайн тапсырыңыз. UTR пошта арқылы 2–3 аптада келеді
- CIS-ке қосалқы мердігер ретінде тіркеліңіз — CIS helpline-ға қоңырау шалыңыз: 0300 200 3210. UTR және NI Number керек
- Мердігер әр төлемнен 20% ұстайды және HMRC-ге жібереді. Сізге CIS payment statement береді (payslip-тің аналогы)
- Барлық CIS statement-тарды сақтаңыз — олар қайтару үшін керек
CIS бойынша салықтарды қалай қайтару керек
CIS-те сізден барлық сомадан 20% ұсталады, шығындар мен tax-free allowance есепке алынбай. Бірақ сіз шегеруге құқылысыз:
- Tax-free allowance £12,570 — барлығы сияқты
- Жұмыс шығындары: құралдар, арнайы киім, материалдар, объектілерге жол жүру
- Телефон — жұмыс үшін қолдансаңыз
Мысал: Жыл бойы құрылыста £30,000 таптыңыз. Мердігер 20% = £6,000 ұстады. Дұрыс салық: (£30,000 − £12,570 − £2,000 шығындар) × 20% = £3,086. Артық төлем: ~£2,900. Бұл соманы қайтарады.
Құрылысшылар үшін Self Assessment — қадамдық
- Тіркеліңіз gov.uk → Self Assessment (егер әлі жоқ болса). Government Gateway ID керек
- Барлық CIS statement-тарды жинаңыз салық жылы үшін (6 сәуір – 5 сәуір)
- Декларацияны онлайн тапсырыңыз (Self Assessment Tax Return) 31 қаңтарға дейін. Мысалы, 2025/2026 жылы үшін — 31 қаңтар 2027-ге дейін
- Шығындарды көрсетіңіз — жұмысқа жұмсалған бәрін (құралдар, киім, жол жүру)
- HMRC қайта есептейді және артық төлемді банк шотыңызға 4–8 апта ішінде қайтарады
Self Assessment мерзімі: 31 қаңтар. Кешіктірсеңіз — бірден £100 айыппұл + 3 айдан кейін £10/күн. Кешіктірмеңіз!
Self-Employed — салықтарды қалай төлеу керекКурьер, репетитор, жөндеу — өзің есептеп, өзің төлейсің
Егер өз бетіңізбен жұмыс істесеңіз (Deliveroo/Uber курьері, репетитор, тазалау, пәтер жөндеу) — сіз self-employed-сыз. Салықтар автоматты ұсталмайды — өзіңіз есептеп, өзіңіз төлейсіз.
Не істеу керек
- Self-employed ретінде тіркеліңіз gov.uk → «Register for Self Assessment». NI Number керек. UTR Number пошта арқылы келеді
- Жазбалар жүргізіңіз — барлық табыс пен шығындарды жазыңыз. Чектерді суретке түсіріңіз. Excel немесе қосымшада болады (FreeAgent, QuickBooks)
- Self Assessment тапсырыңыз 31 қаңтарға дейін (алдыңғы салық жылы үшін)
- Салықты төлеңіз 31 қаңтарға дейін. gov.uk арқылы онлайн төлеуге болады
Қанша төлеу керек
| Жылдық табыс (пайда) | Income Tax | NI Class 2 | NI Class 4 |
|---|---|---|---|
| £12,570-ке дейін | £0 | Аптасына £3.45 | £0 |
| £12,571 – £50,270 | 20% | Аптасына £3.45 | 6% (£12,570-тен жоғары) |
| £50,270-тен жоғары | 40% | Аптасына £3.45 | 2% (£50,270-тен жоғары) |
Қандай шығындарды шегеруге болады
- Жол жүру: бензин, жол жүру билеті, жеткізу велосипеді (көлікпен 45p/миля)
- Телефон және интернет: жұмысқа пайдаланатын үлес
- Құралдар және жабдықтар: жұмысқа қажет бәрі
- Арнайы киім: форма, қорғаныш киімі
- Бухгалтер: қызметін пайдалансаңыз
- Үйде жұмыс: дәлелсіз аптасына £6 (Simplified Expenses)
Мысал (Deliveroo курьері): Жылдық табыс £20,000. Шығындар: бензин £3,000 + телефон £300 + сақтандыру £800 = £4,100. Пайда: £15,900. Income Tax: (£15,900 − £12,570) × 20% = £666. NI қосылады ~£400. Жылына барлығы: ~£1,066 салық.
P45 — жұмыстан шыққанда алыңызP45 жоқ = жаңа жұмыста Emergency Tax + ақша қайтару қиынырақМаңызды
P45 — жұмыстан шыққанда немесе келісімшарт аяқталғанда жұмыс берушіден алатын құжат. P45 жоқ болса — ақша жоғалтасыз.
P45-те не бар
| Өріс | Мағынасы |
|---|---|
| Tax Code | Салық кодыңыз |
| Total Pay (YTD) | 6 сәуірден бері қанша тапқаныңыз |
| Total Tax (YTD) | Қанша салық ұсталғаны |
| Employer PAYE ref | Жұмыс берушінің HMRC нөмірі |
| NI Number | National Insurance Number-іңіз |
| Leaving Date | Жұмыстан шыққан күні |
P45 не үшін керек
- Жаңа жұмыс беруші — Emergency Tax-тан құтылу үшін P45 беріңіз
- Салық қайтару — P45 деректері P85, P50 формалары немесе HMRC-ге қоңырау шалу үшін керек
- Виза өтініштері үшін — жұмыс пен табысты растау
Жұмыс беруші P45 беруге заң бойынша міндетті. Бермесе — email жазыңыз: «Please issue my P45 as I am leaving employment on [күні].» Елемесе — HMRC-ге қоңырау шалыңыз: 0300 200 3300.
P45 бөліктерден тұрады
| Бөлік | Кімге | Не істеу керек |
|---|---|---|
| Part 1 | HMRC | Жұмыс беруші өзі жібереді |
| Part 1A | Сізге | Өзіңізге сақтаңыз |
| Part 2 + 3 | Жаңа жұмыс берушіге | Бірінші жұмыс күні беріңіз |
P45 жоғалттыңыз ба? Жұмыс беруші көшірме беруге міндетті емес. Бірақ: (1) сол деректермен хат сұраңыз, (2) gov.uk-тегі Personal Tax Account-қа кіріңіз — онда барлық деректер бар, (3) HMRC-ге қоңырау шалыңыз.
Салықтарды қалай қайтару — барлық тәсілдерP85, P50, Personal Tax Account, HMRC-ге қоңырау — салыстыруТегін
«Салықтарды қайтару» — сізден қажетінен артық ұсталған ақшаны қайтарып алу дегенді білдіреді. Бұл мемлекеттен сыйлық емес — бұл сіздің ақшаңыз, ол сізге тиесілі.
| Жағдайыңыз | Форма | Қалай тапсыру | Мерзім |
|---|---|---|---|
| UK-ден кетемін | P85 | gov.uk-де онлайн (тегін) | 6–12 апта |
| Жұмысты жалғастырамын, NI алдым | Авто | HMRC жұмыс беруші арқылы қайта есептейді | 1–2 ай |
| Жұмыс істемеймін, UK-демін | P50 | gov.uk-ден жүктеу + P45 | 6–8 апта |
| Құрылысшы (CIS) | Self Assessment | Онлайн, 31 қаңтарға дейін | 4–8 апта |
| Кез келген жағдай | Қоңырау | 0300 200 3300 | 4–8 апта |
P85 формасы — кететіндер үшін (маусымдық жұмысшылар!)
Бізде P85 толтыру бойынша толық қадамдық нұсқаулық бар — әр өріс, әр қадам:
P85 қалай толтыру — қадамдық нұсқаулық →
P50 формасы — жұмыс тоқтаттыңыз, бірақ UK-десіз
- P50 формасын жүктеңіз gov.uk-де («P50» деп іздеңіз)
- P45-тің Part 2 және 3-ін тіркеңіз
- Поштамен жіберіңіз HMRC-ге: Pay As You Earn, BX9 1AS
Personal Tax Account — өзіңіз тексеріңіз
- Тіркеліңіз: gov.uk → «Personal Tax Account» → Government Gateway ID жасаңыз
- Деректеріңізді қараңыз: табыс, ұсталған салық, tax code
- Артық төлем бар болса — кабинеттен тікелей қайтару өтінішін беріңіз
UK-де қалсаңыз P85 тапсыра алмайсыз! Ол тек кететіндерге. Қалсаңыз және жұмыс істесеңіз — HMRC автоматты қайта есептейді. Жұмыс істемесеңіз — P50 формасы.
Мерзім — 4 жыл. Соңғы 4 салық жылы үшін қайтару сұрауға болады. Мысалы, 2026 жылы 2022/23, 2023/24, 2024/25 және 2025/26 жылдары үшін салық қайтаруға болады.
Толық нұсқаулық: Салықтар қалай жұмыс істейді, құрылысшылар үшін CIS, Self Assessment, маңызды күндер — UK салықтары қарапайым тілмен →
Делдалдар неге керек емесҚайтаруыңыздың 25–50%-ін алады. Бәрін өзіңіз £0-ге жасай аласызАлаяқтық
«Tax refund agents» компаниялары мигранттар арасында белсенді жарнамаланады. Олар туралы шындық:
| Делдал арқылы | Өз бетімен |
|---|---|
| Қайтарудан 25–50% алады | £0 — бәрі тегін |
| £2,000 қайтару → сізге £1,000–1,500 | £2,000 қайтару → сізге £2,000 |
| Сіз өзіңіз жасай алатынды жасайды | P85 формасы онлайн 15 минутта |
| Қателіктермен тапсыруы мүмкін | HMRC деректеріңізді тексеріп, түзетеді |
| Кейбіреулері — алаяқтар | gov.uk — үкіметтің ресми сайты |
Фермада құжаттарға қол қоймаңыз! Кейбір операторлар немесе фермадағы «көмекшілер» салық қайтару үшін сенімхатқа (authorisation) қол қойдырады. Қол қойып қалсаңыз — бас тартыңыз: HMRC-ге 0300 200 3300 қоңырау шалып, «I want to cancel my tax agent authorisation» деңіз.
Егер ағылшынша қиын болса: HMRC аудармашылармен жұмыс істейді. 0300 200 3300 нөміріне қоңырау шалып, «I need an interpreter for [Kazakh/Russian]» деңіз — тегін қосады. Немесе ағылшыншасы жақсы досыңыздан форма толтыруға көмектесуін сұраңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Салық қайтару» дегеніміз не?
Бұл жұмыс берушінің немесе мердігердің жалақыңыздан қажетінен артық ұстаған ақшасын қайтарып алу. Бұл сіздің ақшаңыз — сыйлық немесе бонус емес. Көбінесе артық төлем Emergency Tax-тан немесе жылдың бір бөлігінде жұмыс істеуден болады.
Әдетте қанша қайтарады?
Маусымдық жұмысшыларға: £1,000–2,500. Құрылысшыларға (CIS): £1,500–4,000. Emergency Tax бар жалдамалы жұмысшыларға: £500–1,500. Табыс пен жұмыс мерзіміне байланысты.
Қайтару үшін біреуге төлеу керек пе?
Жоқ! Бәрі gov.uk-де тегін жасалады. Делдалдар қайтаруыңыздың 25–50%-ін алады. Бұл бекер шығын — P85 формасын 15 минутта толтыруға болады.
UK-ден бір жыл бұрын кеттім, P85 тапсырмадым — әлі бола ма?
Иә. 4 жыл уақытыңыз бар. Мысалы, 2024/2025 салық жылы үшін 2029 жылдың 5 сәуіріне дейін тапсыруға болады. Бірақ кешіктірмеген жөн.
P45 жоқ — салық қайтара алам ба?
Иә, бірақ ұзағырақ. Соңғы payslip деректерін қолданыңыз (Total Pay to Date, Total Tax to Date). HMRC өз базасынан тексереді. Немесе оларға қоңырау шалыңыз — барлық деректер олардда бар.
UK-де қалам — P85 тапсыра алам ба?
Жоқ. P85 тек кететіндерге. Қалсаңыз және жұмыс істесеңіз — салықтарды автоматты түрде қайта есептейді. Жұмыс істемесеңіз — P50 тапсырыңыз.
UTR Number дегеніміз не?
Unique Taxpayer Reference — Self Assessment үшін 10 таңбалы нөмір. Құрылысшыларға (CIS) және self-employed-қа керек. Алу: gov.uk → «Register for Self Assessment» немесе 0300 200 3310 нөміріне қоңырау шалу. 2–3 аптада пошта арқылы келеді.
Құрылыста жұмыс істеймін — маған CIS пе, PAYE ма?
Егер payroll арқылы төлесе (payslip бар, Income Tax пен NI ұсталады) — сіз PAYE-десіз. Егер жұмыс үшін ақы алып, CIS statement берсе 20% ұстаумен — сіз CIS-тесіз. Мердігерден сұраңыз.
Ағылшынша нашар — HMRC-ге қалай қоңырау шалу керек?
0300 200 3300 нөміріне қоңырау шалып, «interpreter please, Kazakh» (немесе Russian) деңіз. HMRC аудармашыны тегін қосады. Немесе ағылшыншасы жақсы досыңыздан көмек сұраңыз.
National Insurance қайтаруға бола ма?
Әдетте жоқ. NI — зейнетақы мен әлеуметтік сақтандыруға бөлек аударымдар. Қайтару тек сирек жағдайларда мүмкін (мысалы, екі жұмыстан артық төлем). Income Tax — иә, қайтарады.