Skam-agentlarsiz, «menga minglab funtni qaytaring!!!» deyishsiz, kostyumdagi kulib turgan odamlarsiz. Kalkulyatorlar, chek-listlar va bosqichma-bosqich qoʼllanmalar. Har bir raqam gov.uk havolasi bilan.
Salary calculator (ish haqi kalkulyatori) hisobingizda qancha boʼlishi kerakligini koʼrsatadi. Refund estimator (qaytarib olish hisoblagichi) — sizga qancha qaytarilishi kerakligini. Tax code lookup (soliq kodi qidiruvi) — payslipʼingizdagi kod nimani anglatishini. Hammasi mahalliy hisoblanadi, hech narsa yuborilmaydi.
Bu taxminiy hisob. Aniq miqdor — ariza topshirilgandan keyin. ± £100. Oʼzingiz qanday topshirish →
Yashil — normal. Sariq — normal, ammo muayyan vaziyatda. Qizil — xato yoki qarz, harakat qilish kerak.
Agar payslipʼni birinchi marta koʼrayotgan boʼlsangiz — bu normal. Payslip sahifasida odatda 25+ raqam boʼladi. Aynan toʼrttasini bilish kerak. Qolgani buxgalter uchun.
| Asosiy ish haqi (Basic pay) | £2,650.00 |
| Qoʼshimcha ish (Overtime) | £0.00 |
| Income Tax | £412.00 |
| NI | £205.32 |
Soliq tizimi bitta, lekin yoʼl kim boʼlib ishlashingizga bogʼliq. Sakkizta odatiy hikoya — oʼzingiznikini tanlang va tekshiruv roʼyxatini oling.
Ikki gapda — bu kim: qurilish — eng katta segment. Soliqlar (taxes) haqida nimalarni bilish kerak, qanday hujjatlarni toʼplash, oʼrtacha qancha qaytarib olish (refund) kutish mumkin. Oʼrtacha qaytarib olish £1,800–£4,500.
Self Assessment faqat uni boshlaguningizcha qoʼrqinchli. Buxgalter xuddi shu ish uchun £150–£400 oladi — lekin bitta ish joyingiz va standart chegirmalaringiz boʼlsa, bir kechada uddalaysiz.
P60 (yillik daromad va soliq xulosasi), P45 (ishdan boʼshaganda beriladigan hujjat), CIS statements (qurilish sanoati uchun chegirma bayonnomalari), bank foizlari, dividendlar, ijara daromadi.
Agar birinchi deklaratsiya boʼlsa — gov.uk saytida roʼyxatdan oʼting. Pochta orqali taxminan 15 ish kuni.
HMRC (Buyuk Britaniya soliq xizmati) shaxsiy kabinetini yarating. Parolni oflayn saqlang — tiklash uzoq vaqt oladi.
Asosiy shakl. Daromadlar, xarajatlar, imtiyozlar (allowances). Onlayn versiyasi qogʼozga qaraganda osonroq.
SA103 (yakka tartibdagi tadbirkorlar — self-employed uchun), SA105 (ijara daromadi uchun), SA106 (xorijiy daromad uchun).
HMRC yakuniy natijani koʼrsatadi: siz qarzdormisiz yoki sizga qaytariladimi. Oʼzingizning jadvalingiz bilan solishtiring.
Onlayn topshirish muddati: 31 yanvar. Qogʼoz topshirish: 31 oktyabr. Kechiktirilganda jarima £100.
Elchixona SA302 ni soʼraydi. Mortgage broker P60 ni soʼraydi. Yangi ish beruvchi P45 ni soʼraydi. Bitta hujjat — bitta vaziyat. Mana xarita.
| Holat | P60 | SA302 | TYO | P45 |
|---|---|---|---|---|
| Viza / Spouse (turmush oʻrtogʻi) | ● | ● | — | — |
| Ipoteka PAYE (ish haqidan ushlab qolinadigan soliq) | ● | — | — | — |
| Ipoteka self-emp. (oʼz-oʼzini ish bilan taʼminlovchi) | — | ● | ● | — |
| ILR (doimiy yashash) arizasi | ● | ● | ● | — |
| Ish oʻzgartirish | — | — | — | ● |
| Refund (umumiy qaytarish) | ● | ● | — | — |
Qurilish maydonlarida, WhatsApp guruhlarida, London avtobus bekatlaridagi reklama «oson refund» vaʼda qiladi. Oson — ular uchun. Ular HMRC sizga bepul qaytaradigan pulning 28–36 foizini olib qoladi.
HMRC (Buyuk Britaniya soliq idorasi) vositachidan qatʼi nazar bir xil summani qaytaradi. Farq faqat vositachi oʼziga qancha olib qolishida.
Ish beruvchini tekshirish — bu haqiqiy kompaniya yoki pulingiz bilan yoʼqolib ketadigan fantommimi koʼrish. Buxgalterni tekshirish — chartered accountant (litsenziyali buxgalter)ni oʼzini buxgalter deb ataydigan litsenziyasiz odamdan farqlash.
Companies House (Buyuk Britaniya kompaniyalar reyestri) maʼlumotlari. Roʼyxatdan oʼtgan yili, direktorlar, status, finances (moliyaviy hisobot). 10 soniyada haqiqiy kompaniya yoki soxta ekani koʼrinadi.
Asbobni ochish →ICAEW / ACCA / AAT / CIOT — toʼrtta reyestr. Ism yoki roʼyxatdan oʼtish raqamini kiriting. Litsenziyasiz «buxgalter» — bu shunchaki Excel bilan ishlaydigan odam.
Asbobni ochish →Zerikarli, lekin kerakli. Income Tax bands (daromad soligʼi oraligʼi) · National Insurance (milliy sugʼurta) · Student loans (talaba kreditlari). Manba — gov.uk/income-tax-rates, 2026 yil 11 mayda yangilangan.
| Shaxsiy chegirma (Personal Allowance) | £0 – £12,570 | 0% |
| Asosiy stavka (Basic rate) | £12,570 – £50,270 | 20% |
| Yuqori stavka (Higher rate) | £50,270 – £125,140 | 40% |
| Qoʼshimcha stavka (Additional rate) | £125,140+ | 45% |
| £242 / haftagacha | 0% |
| £242 – £967 / hafta | 8% |
| £967+ / hafta | 2% |
| Plan 1 | £26,900 | 9% |
| Plan 2 | £29,385 | 9% |
| Plan 4 (Scotland) | £33,795 | 9% |
| Plan 5 | £25,000 | 9% |
| PGL | £21,000 | 6% |
Bir nechta kichik imtiyozlar yiliga jami £500–£1,500 tejaydi. HMRC ular haqida eslatmaydi — oʼzingiz talab qilishingiz kerak.
Agar bir turmush oʻrtogʻingiz £12,570 dan kam ishlasa — PA (shaxsiy nafaqa) qismini oʻtkazing. Yiliga +£252.
Birinchi £1,000 frilanser daromadi — deklaratsiyasiz, soliqsiz.
20% basic rate (asosiy stavka) pensiyangizga qaytariladi. Higher rate (yuqori stavka) — SA (Self Assessment) orqali yana 20%.
Flat-rate £60–£140 agar forma kiysangiz yoki ish uchun asboblar sotib olsangiz.
