P45, P60 va soliq hujjatlari: nima olish kerak

P45 — ish beruvchi bilan mehnat munosabatlari tugaganda beriladi. P60 — agar 5-aprel kuni unda ishlayotgan boʻlsangiz, yillik yakuniy hujjat. Payslip — alohida toʻlovning ish haqi hisob varaqasi. Bular turli hujjatlar: oxirgi payslip summalarni solishtirish uchun foydali, lekin P45 oʻrnini bosmaydi.

SA302 — Self Assessmentdan keyingi soliq hisob-kitobi; Tax Year Overview — HMRCdan olingan, tanlangan soliq yiliga oid maʼlumotlar. Ular daromadni tasdiqlash uchun, masalan, kreditorga kerak boʻlishi mumkin. Barcha maʼlumotnomalarni ehtiyot shart yigʻishdan oldin talablar roʻyxatini soʻrang.

P85 — ish beruvchining maʼlumotnomasi emas, balki ketayotganda HMRCga murojaat qilishdir. Certificate of Residence va Letter of Confirmation soliq rezidentligiga tegishli boʻlib, UKda yashash yoki ishlash huquqiga tegishli emas. Oddiy mavsumiy ishni tugatish uchun ular avtomatik ravishda kerak emas.

Mehnat munosabatlari tugaganda ish beruvchi P45ni beradi. Uni qachon va qanday olishingizni payrolldan aniqlang: oxirgi smena kuni albatta tayyor boʻladi deb oʻylamang. Ketish sanasi, tax code, shaxsiy maʼlumotlar, 6-apreldan ketishgacha boʻlgan daromad va ushlab qolingan soliqni tekshiring. Summalarni ish haqi hisob varaqalari bilan solishtiring va farqlar sababini aniqlang.

Qogʻoz shaklidagi P45ning Part 1A qismini saqlang; Parts 2 va 3 yangi ishga kirishga ruxsat boʻlganda yangi ish beruvchiga beriladi. P45 oldingi daromadni toʻgʻri hisobga olishga yordam beradi, lekin muayyan tax code qoʻllanishini kafolatlamaydi. Uning yoʻqligi soliqning notoʻgʻri hisoblanishiga olib kelishi mumkin; BR va 0T — turli kodlar, hamma uchun bir xil «20%» degani emas.

P45 hali berilmagan boʻlsa, uni avvalgi ish beruvchidan soʻrang. Allaqachon berilgan hujjatni yoʻqotgan boʻlsangiz yoki ish beruvchi yuborgan, lekin siz olmagan boʻlsangiz, GOV.UK koʻrsatmasiga koʻra uning oʻrniga yangisi berilmaydi. Oxirgi 5 soliq yilidagi daromad va soliq haqidagi maʼlumotlar Personal Tax Account yoki HMRC ilovasida mavjud, lekin bu P45ning dublikati emas. Yangi ish beruvchidan birinchi toʻlovni olishdan oldin starter checklistni toʻldiring; birinchi toʻlovni allaqachon olgan boʻlsangiz, uning oʻrniga HMRC Check your Income Tax xizmati orqali tax code va maʼlumotlarni tekshiring.

Daromad yoki soliq summasi xato boʻlsa, avvalgi ish beruvchidan maʼlumotlarni tuzatib, amended P45 — tuzatilgan hujjat berishni soʻrang. Tuzatishga erisha olmasangiz, Income Taxni tekshirish xizmati orqali HMRCga xabar bering. Shaxsiy maʼlumotlarda xato boʻlsa, hujjatni oʻzingiz tahrirlamasdan GOV.UKning alohida koʻrsatmalariga amal qiling.

Agentlik orqali ishlaganda yuridik ish beruvchi bilan mehnat munosabatlari tugaganini yoki faqat bitta smena/placement yakunlanganini aniqlang. Ish joyining oʻzgarishi oʻz-oʻzidan har safar P45 va starter checklist rasmiylashtirish kerakligini anglatmaydi. Shartnoma tugagan sana tasdigʻini va payroll kontaktini saqlang.

Please confirm when and how I will receive my P45. Please also check the leaving date, pay and tax figures.

• GOV.UK: P45 — berish, yoʻqotish va xatolar
• GOV.UK: starter checklist
• HMRCda Income Taxni tekshirish

UKda soliq yili 6-apreldan keyingi yilning 5-apreligacha davom etadi. Agar 5-aprel kuni ish beruvchida ishlayotgan boʻlsangiz, u 31-maygacha qogʻoz yoki elektron shaklda P60 berishi kerak. Har bir shunday ish joyi uchun alohida P60 boʻladi. Oldinroq ketgan boʻlsangiz, sobiq ish beruvchidan P45 oʻrniga P60 kutmang.

P60 tegishli yilning daromadi va soligʻini koʻrsatadi, undan ortiqcha toʻlovni tekshirish yoki daromadni tasdiqlashda foydalanish mumkin. Ism, NI number va yilni tekshiring, summalarni oʻz yozuvlaringiz bilan solishtiring. Qatorlar shu ish beruvchiga tegishlimi yoki oldingi ishni ham qamrab oladimi — aniqlang.

P60ni yoʻqotgan boʻlsangiz, ish beruvchidan oʻrniga yangisini berishni soʻrang. Uni olish imkoni boʻlmasa, P60dagi maʼlumotlarni Personal Tax Account/HMRC ilovasidan toping yoki HMRCdan soʻrang. Hisobdagi maʼlumotlarni P60 hujjatining oʻzi deb atamaslik kerak.

Ish beruvchi faoliyatini tugatgan boʻlsa, mavjud ish haqi hisob varaqalarini saqlang va HMRCdan maʼlumot soʻrang. Hujjatni qabul qiluvchidan bu maʼlumotlar yoki payslipsni P60 oʻrniga qabul qilishini aniqlang. Har qanday tashkilot oʻrnini bosuvchi hujjatni qabul qilishi shart degan umumiy qoida yoʻq. Toʻliq boʻlmagan mavsum daromadi ham avtomatik ravishda yillik daromadga aylanmaydi: ariza topshirishda ishlagan davringizni tushuntirish talab qilinishi mumkin.

• GOV.UK: P60 — kimga va qachon beriladi

Ishni tugatib ketayotganingizda HMRCning ketish haqidagi koʻrsatmasini tekshiring. Odatda ketgan yil uchun Self Assessment topshirmaydigan PAYE xodimi P85dan foydalanadi. Haqiqiy sanalar, UKda saqlanib qolgan turar joy, daromad va UKga kelish rejalaringizni bildiring. Ketishning oʻzi ortiqcha soliq toʻlanganini ham, soliq rezidentligi avtomatik tugaganini ham anglatmaydi.

Hali ketmagan boʻlsangiz, amaldagi koʻrsatma murojaatni chop etib, pochta orqali yuborishni talab qiladi. Ketganingizdan keyin onlayn xizmatdan foydalanish mumkin. Pochta shakli uchun maʼlumotlarni oldindan yigʻing: uni toʻldirish jarayoni saqlanmaydi. P45 boʻlsa, ilova qiling; boʻlmasa, koʻrsatmaga muvofiq sababini tushuntiring. Yuborilgan murojaat nusxasini va berilgan boʻlsa, reference numberni saqlang.

Shu yil uchun Self Assessment topshirsangiz, ketish haqida odatda deklaratsiyaning residence — SA109 boʻlimida xabar beriladi; HMRCning oddiy onlayn xizmati bu boʻlimni qoʻllab-quvvatlamaydi. Qogʻoz shaklida yoki mos tijorat dasturi orqali topshiriladi. UK ish beruvchisi uchun kamida toʻliq bir soliq yili davomida chet elda toʻliq ishlashga oid alohida istisno bor: bunday holatda GOV.UK P85ni ham nazarda tutadi. Shuning uchun «P85 va SA doim bir-biriga zid» degan qoida notoʻgʻri.

Taxmin qilinayotgan bitta ortiqcha toʻlov uchun vaziyatni aniqlamasdan ikkita murojaat yubormang. Avval HMRCdan sizga mos yoʻlni aniqlang, ayniqsa boshqa daromadlaringiz boʻlsa yoki deklaratsiya topshirgan boʻlsangiz. Personal Allowance huquqi borligi nomaʼlum boʻlsa, uni avtomatik tasdiqlangan deb hisoblamang.

P85 yoʻli boʻyicha koʻrsatmada sizga yoki nominee — tanlangan oluvchiga cheque/payable order berilishi bayon qilingan. Chet eldagi istalgan hisobga avtomatik pul oʻtkazilishini kutmang. Qabul qilish manzili va chekdagi pulni hisobga oʻtkazish imkoniyatini aniqlang, bankka kirish imkoniyatini saqlang; HMRC valyuta almashtirish yoki chet elga pul oʻtkazish xarajatini toʻlamaydi. Amaldagi javob muddatlarini vositachi vaʼdasidan emas, rasmiy xizmatdan tekshiring.

• HMRC: ketishda P85 murojaati
• GOV.UK: UKdan ketishda soliqlar
• Soliq qaytarilishini baholash va bepul mustaqil murojaat qilish
• Chet elda yashovchilar uchun Personal Allowance

SA302 Self Assessmentga tegishli: bu alohida toʻlov kvitansiyasi emas, balki deklaratsiya boʻyicha soliq hisob-kitobi. HMRC deklaratsiya topshirgandan soʻng oxirgi 4 yil uchun hisob-kitoblarni olish imkonini beradi. Tax Year Overview — soliq yili boʻyicha alohida xulosadir. Kreditor ikkala hujjatni ham soʻrashi mumkin; aniq yillar va formatni aniqlab oling.

Deklaratsiyani HMRC orqali topshirgan boʻlsangiz, hisobingizga kiring, Self Assessment va More details about your Self Assessment returns and payments boʻlimini oching. Kerakli yil va hisob-kitobni tanlang. Amaldagi koʻrsatmaga koʻra, hujjatlarni faqat deklaratsiya yuborilganidan 72 soat oʻtgach chop etish mumkin. Bu har qanday xato boʻlganda ham hujjat aynan shu vaqtda tayyor boʻlishi vaʼdasi emas.

Deklaratsiya tijorat dasturi orqali topshirilgan boʻlsa, tax calculation shu dasturdan olinadi; u tax computation deb ham atalishi mumkin. Tax Year Overviewni esa HMRC hisobidan chop etish mumkin. Hisob-kitobni topa olmasangiz, deklaratsiya qanday usulda topshirilganini aniqlang va tegishli xizmatning yordam boʻlimiga murojaat qiling.

Yil va maʼlumotlar koʻrsatilgan toʻliq bosma nusxa/PDFni saqlang, faqat summa tasvirlangan kesilgan surat bilan cheklanmang. Kreditor oʻzingiz chop etgan hujjatlarni qabul qilishini aniqlang. Ipoteka uchun hujjatlar roʻyxati viza uchun roʻyxat bilan bir xil emas: talablar muayyan jarayonga bogʻliq. SA302 yoki P60 borligining oʻzi ariza maʼqullanishini kafolatlamaydi.

• HMRC: SA302 va Tax Year Overviewni olish
• GOV.UK: SA302 hisob-kitobi nimani anglatadi
• Self Assessment qoʻllanmasi

Certificate of Residence ikki tomonlama soliq solishning oldini olish toʻgʻrisidagi kelishuvni qoʻllash uchun UK tax residence — UKdagi soliq rezidentligini tasdiqlashga yordam beradi. HMRC hujjatni olish huquqini tekshiradi; imtiyoz masalasini xorijiy soliq organi hal qiladi. Faqat fermada ishlaganingizni emas, mamlakat, davr va daromad turini koʻrsating.

Tegishli kelishuv boʻlmaganda yoki tasdiq boshqa maqsad uchun kerak boʻlganda Letter of Confirmationdan foydalanish mumkin. Bu ham soliq hujjati. U qolish huquqini tasdiqlamaydi, eVisa oʻrnini bosmaydi va boshqa mamlakatda soliqdan avtomatik ozod boʻlishni anglatmaydi.

Xorijiy idora maʼlumotnoma soʻragan boʻlsa, uning aniq nomi va davrini soʻrang. Keyin mos variantni tekshirib, HMRCning rasmiy xizmati orqali soʻrov yuboring. UKda qisqa muddat ishlash va NI number borligining oʻzi soliq rezidentligini belgilamaydi. Murakkab vaziyatda tasodifiy maʼlumotnoma buyurtma qilishdan oldin asoslarni aniqlang.

• HMRC: Certificate of Residence va Letter of Confirmation

Xatoni yuborishdan oldin tuzatish osonroq. Bu roʻyxat hujjatlar toʻplamini tekshirishga yordam beradi, lekin qabul qiluvchining talablari oʻrnini bosmaydi va maʼqullanishni vaʼda qilmaydi.

• Kerakli yil: barcha hujjatlar soʻralgan davrga tegishli ekanini tekshiring.
• Toʻliq toʻplam: SA302 va Tax Year Overview kerak boʻlsa, ikkalasini ham bir yil uchun saqlang.
• Deklaratsiya qayta ishlangan: hisob-kitob qoralamasini HMRCning tayyor hujjati sifatida taqdim etmang.
• Shaxsiy maʼlumotlar: ism yoki NI number mos kelmasa, tuzatishni soʻrang va qanday izohlar kerakligini aniqlang.
• Toʻliq format: barcha sahifalarni saqlang; qabul qiluvchi PDF, bosma nusxa yoki boshqa formatni qabul qilishini aniqlang.
• Toʻliq boʻlmagan yil: haqiqiy ishlagan davringizni koʻrsating, mavsum daromadini butun yillik daromad sifatida taqdim etmang.

Ish beruvchining shaxsiy kabinetiga kirish yopilmasidan oldin ish haqi hisob varaqalari va hujjatlarni yuklab oling. Keyin kimga yozishni bilish uchun ularni yuridik ish beruvchining nomi va payroll kontakti bilan birga saqlang. Qaysi hujjatni hali kutayotganingizni alohida yozib qoʻying.

Hujjatlarni faqat kerakli qabul qiluvchiga kelishilgan kanal orqali yuboring. Maʼlumotnomani tushunishga yordam berayotgan kishiga HMRC paroli, bank paroli yoki bir martalik kirish kodi kerak emas. Mavjud hujjatlarni yuklab olish uchun pullik yordam shart emas; vakillik shartlari va narxini oldindan aniqlang.

• Mavsumni yakunlashning barcha bosqichlari
• Soliqni qaytarish
• Soliqlar boʻyicha pullik yordamni qanday tekshirish kerak