P45, P60 және салық құжаттары: не алу керек

P45 — жұмыс берушімен еңбек қатынастары тоқтағанда берілетін құжат. P60 — 5 сәуірде сол жұмыс берушіде жұмыс істеп жүргендерге берілетін жылдық қорытынды. Payslip — жеке төлемнің есеп парағы. Бұлар әртүрлі құжаттар: соңғы payslip сомаларды салыстыруға пайдалы, бірақ P45 орнына жүрмейді.

SA302 — Self Assessment тапсырылғаннан кейінгі салық есебі; Tax Year Overview — HMRC-ден алынатын, таңдалған салық жылына қатысты мәліметтер. Олар табысты, мысалы, несие берушіге растау үшін қажет болуы мүмкін. Керек болып қалар деп барлық анықтаманы жинамай, алдымен талаптар тізімін сұраңыз.

P85 — елден кеткенде HMRC-ге берілетін өтініш, жұмыс берушінің анықтамасы емес. Certificate of Residence пен Letter of Confirmation UK-де тұру немесе жұмыс істеу құқығына емес, салық резиденттігіне қатысты. Маусымдық жұмыстың әдеттегі аяқталуы бұл құжаттардың міндетті түрде қажет болатынын білдірмейді.

Еңбек қатынастары тоқтағанда жұмыс беруші P45 береді. Оны қашан және қалай алатыныңызды payroll қызметкерінен нақтылаңыз: соңғы ауысым күні міндетті түрде дайын болады деп күтпеңіз. Жұмыстан кеткен күнді, tax code, жеке деректерді, 6 сәуірден жұмыстан кеткенге дейінгі табыс пен ұсталған салықты тексеріңіз. Сомаларды жалақы есеп парақтарымен салыстырып, айырмашылықтарды нақтылаңыз.

Қағаз P45 құжатының Part 1A бөлігін сақтаңыз; Parts 2 және 3 бөліктері рұқсат етілген жаңа жұмысқа орналасқанда жаңа жұмыс берушіге беріледі. P45 бұрынғы табысты дұрыс ескеруге көмектеседі, бірақ нақты tax code тағайындалуына кепілдік бермейді. Оның болмауы салықтың қате есептелуіне әкелуі мүмкін; BR және 0T — әртүрлі кодтар, «бәріне 20%» деген әмбебап ереже емес.

P45 әлі берілмеген болса, оны бұрынғы жұмыс берушіден сұраңыз. Берілген құжатты жоғалтсаңыз немесе жұмыс беруші жібергенімен сіз алмасаңыз, GOV.UK нұсқаулығына сәйкес, оның орнына жаңасы берілмейді. Соңғы 5 салық жылындағы табыс пен салық туралы мәліметтер Personal Tax Account немесе HMRC қолданбасында бар, бірақ олар P45 телнұсқасы емес. Жаңа жұмыс берушіден алғашқы төлемді алғанға дейін starter checklist толтырыңыз; алғашқы төлем жасалып қойған болса, оның орнына HMRC Check your Income Tax сервисі арқылы tax code пен мәліметтерді тексеріңіз.

Табыс немесе салық сомасы қате болса, бұрынғы жұмыс берушіден мәліметтерді түзетіп, түзетілген құжат — amended P45 беруді сұраңыз. Түзетуге қол жеткізе алмасаңыз, Income Tax тексеру сервисі арқылы HMRC-ге хабарлаңыз. Жеке деректер қате болса, GOV.UK-тің арнайы нұсқауларын орындаңыз, құжатты өзіңіз өңдемеңіз.

Агенттік арқылы жұмыс істесеңіз, заңды жұмыс берушімен еңбек қатынастары тоқтады ма, әлде тек бір ауысым немесе жұмысқа орналастыру кезеңі (placement) аяқталды ма, анықтаңыз. Жұмыс орнының ауысуы әр жолы P45 пен starter checklist рәсімдеу керек дегенді білдірмейді. Келісімшарттың тоқтаған күнін растайтын құжатты және payroll қызметкерінің байланыс деректерін сақтаңыз.

Please confirm when and how I will receive my P45. Please also check the leaving date, pay and tax figures.

• GOV.UK: P45 — беру, жоғалту және қателіктер
• GOV.UK: starter checklist
• HMRC-да Income Tax-ті тексеру

UK-де салық жылы 6 сәуірден келесі жылдың 5 сәуіріне дейін созылады. Егер 5 сәуірде осы жұмыс берушіде жұмыс істеп жүрген болсаңыз, ол 31 мамырға дейін қағаз немесе электрондық түрде P60 беруге тиіс. Осындай әр жұмыс орны үшін жеке P60 беріледі. Бұрынырақ жұмыстан кеткен болсаңыз, бұрынғы жұмыс берушіден P45 орнына P60 күтпеңіз.

P60 тиісті жылдағы табыс пен салықты көрсетеді, оны артық төлемді тексеру немесе табысты растау үшін пайдалануға болады. Аты-жөніңізді, NI number мен жылды тексеріп, сомаларды өз жазбаларыңызбен салыстырыңыз. Жолдарда тек осы жұмыс берушідегі мәліметтер көрсетілген бе, әлде бұрынғы жұмыс та қамтылған ба, нақтылаңыз.

P60 жоғалса, жұмыс берушіден орнына жаңасын беруді сұраңыз. Оны алу мүмкін болмаса, P60-тағы мәліметтерді Personal Tax Account немесе HMRC қолданбасынан табыңыз не HMRC-ден сұраңыз. Аккаунттағы мәліметтерді P60 құжатының өзі деп атауға болмайды.

Жұмыс беруші жабылып қалған болса, қолыңыздағы жалақы есеп парақтарын сақтап, HMRC-ден мәліметтер сұраңыз. Құжатты сұраған тараптан осы деректерді немесе payslips-ті P60 орнына қабылдай ма, нақтылаңыз. Кез келген ұйым балама құжатты қабылдауға міндетті деген әмбебап ереже жоқ. Толық емес маусымдағы табыс та автоматты түрде жылдық табысқа айналмайды: өтінім бергенде жұмыс істеген кезеңді түсіндіру қажет болуы мүмкін.

• GOV.UK: P60 — кімге және қашан беріледі

Жұмысты аяқтап, елден кетерде HMRC-нің кету туралы нұсқаулығын тексеріңіз. Әдетте PAYE жүйесіндегі, кететін жыл үшін Self Assessment тапсырмайтын қызметкер P85 пайдаланады. Нақты күндерді, өзіңізде қалатын тұрғын үйді, табысты және UK-ге келу жоспарларын хабарлаңыз. Елден кетудің өзі салықтың артық төленгенін де, салық резиденттігінің автоматты түрде тоқтағанын да білдірмейді.

Әлі елден кетпеген болсаңыз, қолданыстағы нұсқаулық өтінішті басып шығарып, пошта арқылы жіберуді талап етеді. Елден кеткеннен кейін онлайн сервисті пайдалануға болады. Поштаға арналған нысанды толтыру үшін мәліметтерді алдын ала жинаңыз: толтыру барысы сақталмайды. P45 бар болса, тіркеңіз; жоқ болса, нұсқаулыққа сай себебін түсіндіріңіз. Жіберген өтініштің көшірмесін және берілген болса, reference number — өтініш нөмірін сақтаңыз.

Осы жыл үшін Self Assessment тапсырсаңыз, әдетте елден кету туралы декларацияның residence — SA109 бөлімінде хабарлайсыз; HMRC-нің әдеттегі онлайн сервисі бұл бөлімді қолдамайды. Қағаз түрінде тапсырады немесе сәйкес коммерциялық бағдарламаны пайдаланады. UK жұмыс берушісіне шетелде толық жұмыс уақытымен кемінде толық бір салық жылы жұмыс істейтіндер үшін жеке ерекшелік бар: бұл жағдайда GOV.UK P85 беруді де қарастырады. Сондықтан «P85 пен SA ешқашан қатар қолданылмайды» деген ереже дұрыс емес.

Бір болжамды артық төлем үшін мән-жайды анықтамай екі өтініш бермеңіз. Әсіресе басқа табысыңыз немесе тапсырылған декларацияңыз болса, алдымен HMRC-ден өзіңізге сәйкес жолды нақтылаңыз. Personal Allowance құқығыңыз белгісіз болса, оны автоматты түрде расталған деп санауға болмайды.

P85 нұсқаулығында cheque/payable order — чек немесе төлем ордерінің өзіңізге не nominee — таңдалған алушыға берілуі сипатталған. Шетелдегі кез келген шотқа ақша автоматты түрде аударылады деп күтпеңіз. Чекті алатын мекенжайды және оны шотқа салу мүмкіндігін нақтылаңыз, банкке қол жеткізу мүмкіндігін сақтаңыз; HMRC валютаны айырбастау немесе шетелге аудару шығындарын төлемейді. Жауап беру мерзімдерін делдалдың уәдесінен емес, ресми сервистен тексеріңіз.

• HMRC: кету кезінде P85 өтініші
• GOV.UK: UK-ден кеткендегі салықтар
• Қайтарымды бағалау және өз бетіңізше тегін өтініш беру
• Шетелде тұратындарға арналған Personal Allowance

SA302 Self Assessment-ке қатысты: бұл декларация бойынша салық есебі, салық төленгенін растайтын жеке түбіртек емес. HMRC декларация тапсырылғаннан кейін соңғы 4 жылдың есептерін алуға мүмкіндік береді. Tax Year Overview — салық жылы бойынша бөлек жиынтық мәлімет. Несие беруші екі құжатты да сұрауы мүмкін; нақты жылдар мен пішімін анықтаңыз.

Декларацияны HMRC арқылы тапсырсаңыз, аккаунтқа кіріп, Self Assessment және More details about your Self Assessment returns and payments — декларациялар мен төлемдер туралы қосымша мәліметтер бөлімін ашыңыз. Қажетті жыл мен есепті таңдаңыз. Қолданыстағы нұсқаулық бойынша құжаттарды декларация жіберілгеннен кейін 72 сағат өткен соң ғана басып шығаруға болады. Бұл кез келген қате болғанда да құжат дәл сол уақытта дайын болады деген уәде емес.

Декларацияны коммерциялық бағдарлама арқылы тапсырсаңыз, tax calculation — салық есебін сол бағдарламадан аласыз; ол tax computation деп аталуы мүмкін. Tax Year Overview құжатын бұрынғыдай HMRC аккаунтынан басып шығаруға болады. Есепті таба алмасаңыз, декларацияның қалай тапсырылғанын анықтап, тиісті сервистің қолдау қызметіне хабарласыңыз.

Жылы мен деректері көрсетілген толық баспа нұсқасын/PDF сақтаңыз, тек соманың қиылған суретімен шектелмеңіз. Несие беруші өзіңіз басып шығарған құжаттарды қабылдай ма, анықтаңыз. Ипотекаға арналған тізім мен визаға арналған тізім бірдей емес: талаптар нақты рәсімге байланысты. SA302 немесе P60 құжатының болуы өтінімнің мақұлдануына өздігінен кепілдік бермейді.

• HMRC: SA302 және Tax Year Overview алу
• GOV.UK: SA302 есебі нені білдіреді
• Self Assessment анықтамалығы

Certificate of Residence қосарланған салық салуды болдырмау туралы келісімді қолдану үшін UK tax residence — UK-дегі салық резиденттігін растауға көмектеседі. HMRC құжатты алуға құқығыңызды тексереді; жеңілдік беру мәселесін шетелдік салық органы шешеді. Фермада жұмыс істегеніңізді ғана емес, елді, кезеңді және табыс түрін де көрсетіңіз.

Letter of Confirmation тиісті келісім болмағанда немесе растау басқа мақсатта қажет болғанда пайдаланылуы мүмкін. Бұл сондай-ақ салық құжаты. Ол тұруға құқықты растамайды, eVisa-ны алмастырмайды және басқа елде автоматты түрде салықтан босатуды білдірмейді.

Шетелдік орган анықтама сұраса, нақты атауы мен кезеңін анықтаңыз. Содан кейін сәйкес нұсқаны тексеріп, HMRC-нің ресми сервисі арқылы өтініш беріңіз. UK-дегі қысқа жұмыс кезеңі мен NI number болуы өздігінен салық резиденттігін белгілемейді. Жағдай күрделі болса, кездейсоқ анықтамаға тапсырыс бермей, алдымен негіздерін нақтылаңыз.

• HMRC: Certificate of Residence және Letter of Confirmation

Қатені құжаттарды жібермей тұрып түзету оңайырақ. Бұл тізім құжаттар жинағын тексеруге көмектеседі, бірақ алушының талаптарын алмастырмайды және мақұлдауға кепілдік бермейді.

• Қажетті жыл: барлық құжаттардың сұралған кезеңге жататынын тексеріңіз.
• Толық жинақ: егер SA302 және Tax Year Overview қажет болса, олардың екеуін де бір жылға сақтаңыз.
• Декларация өңделді: HMRC-нің дайын құжатының орнына есептің жобасын бермеңіз.
• Жеке деректер: аты-жөніңіз немесе NI number сәйкес келмесе, түзетуді сұрап, қандай түсініктеме қажет екенін анықтаңыз.
• Толық пішім: барлық бетті сақтаңыз; алушы PDF, басылған құжат немесе басқа пішімді қабылдай ма, нақтылаңыз.
• Толық емес жыл: нақты жұмыс істеген кезеңді көрсетіңіз, маусымдық табысты толық жылдың табысы ретінде көрсетпеңіз.

Жұмыс берушінің жеке кабинетіне кіру мүмкіндігі жабылмай тұрып жалақы есеп парақтары мен құжаттарды жүктеп алыңыз. Кейін кімге жазу керегін білу үшін оларды заңды жұмыс берушінің атауымен және payroll қызметкерінің байланыс деректерімен бірге сақтаңыз. Әлі қай құжатты күтіп жүргеніңізді бөлек жазып алыңыз.

Құжаттарды тек келісілген арна арқылы тиісті алушыға беріңіз. HMRC паролі, банк паролі және бір реттік кіру коды тек құжатты түсінуге көмектесетін адамға қажет емес. Қолжетімді құжаттарды жүктеу үшін ақылы көмек міндетті емес; өкілдік шарттары мен құны туралы алдын ала сұраңыз.

• Маусымды аяқтаудың толық нұсқаулығы
• Салықты қайтару
• Салық бойынша ақылы көмекті қалай тексеруге болады