Маусым аяқталды: кетер алдында нені тексеру керек

Соңғы төлемнің қашан түсетінін payroll — жалақыны есептейтін қызметкерден нақтылаңыз. Әдетте ол фермадағы соңғы күні емес, қалыпты жалақы төлеу күні түседі. Есепке қай күндер мен ауысымдар кіретінін түсіндіруді сұраңыз.

Жұмыс сағаттары мен мөлшерлеме туралы өз жазбаларыңызды gross — ұсталымдарға дейінгі есептелген сомамен салыстырыңыз. Содан кейін әр ұсталымды және net — қолға тиетін соманы тексеріңіз. Соңғы апта толық болмауы мүмкін, сондықтан тек алдыңғы төлеммен салыстыру жеткіліксіз.

Соңғы жалақы есеп парағын және ақшаның түскені туралы банк үзіндісін сақтаңыз. Есепте бір ауысым жоқ болса немесе тұрғын үй, көлік не басқа шығын үшін ұсталым түсініксіз болса, нақты есебін және ұсталымның негізін жазбаша сұраңыз. Әлі алмаған соманы алдым деп растамаңыз.

Please confirm my final payday and send a breakdown of my final pay, holiday pay and deductions.

• Жалақы есеп парағын оқу және ұсталымдарды тексеру
• Acas: соңғы төлем

Англия, Уэльс және Шотландия үшін: жұмыс аяқталғанда жұмыс беруші жиналған, бірақ пайдаланылмаған statutory leave — заң бойынша тиесілі демалыстың ақысын төлеуге тиіс. Жиналған күндерді немесе сағаттарды, пайдаланылған демалысты, қолданылған мөлшерлемені және соңғы қалдықты көрсетуді сұраңыз. Заңдағы ең төменгі мөлшерден артық қосымша демалыс келісімшартпен реттелуі мүмкін.

Төлем тәртібін түсінбей тұрып, бүкіл жалақыны бір пайыздық мөлшерлемеге көбейтпеңіз. Жұмыс сағаттары тұрақсыз немесе жылдың бір бөлігінде ғана жұмыс істейтін кейбір қызметкерлерге rolled-up holiday pay — демалыс ақысын ағымдағы төлемдермен бірге төлеу тәсілін қолдануға болады. Бұл тәсіл сізге қолданыла ма және қандай сома төленгенін тексеріңіз: бір сома екінші рет төленбейді.

Егер жиналған демалыстан артық демалыс пайдаланылса, GB-де соңғы жалақыдан ақша ұстауға алдын ала келісілген жазбаша негіз болғанда жол беріледі. Сол негізді көрсетуді сұраңыз. Солтүстік Ирландиядағы ережелерді Labour Relations Agency арқылы бөлек тексеріңіз: GB тәртібін автоматты түрде қолданбаңыз.

• Acas: жұмыстан кеткендегі демалыс ақысы
• GOV.UK: демалыс ақысы қалай төленеді
• Labour Relations Agency — Солтүстік Ирландия

Келісімшартты, жалақы есеп парақтарын, жұмыс сағаттарының есебін және жалақы туралы хат алмасуды жүктеп алыңыз. Жұмыс берушімен еңбек қатынастары тоқтағанда P45 сұраңыз және өзіңіз кетіп қалған жағдайда оны қалай жіберетінін нақтылаңыз. Бір фермадағы жұмыстың аяқталуы сол жұмыс берушімен еңбек қатынастарының тоқтауын әрдайым білдірмейді — мұны payroll қызметкерінен нақтылаңыз.

P45 құжатында салық жылы басталғаннан жұмыстан кеткенге дейінгі табыс пен ұсталған Income Tax көрсетіледі. Жеке деректеріңізді, жұмыстан кеткен күніңізді және сомаларды тексеріңіз. P60 — басқа құжат: егер 5 сәуірде осы жұмыс берушіде жұмыс істеп жүрген болсаңыз, ол 31 мамырға дейін беріледі. Жазғы немесе күзгі маусымнан кейін P45 орнына P60 күтудің қажеті жоқ.

Көшірмелерді үйге оралғаннан кейін де қолжетімді жерде сақтаңыз. Svoi материалдарын оқу үшін паспорт, NI number, жалақы есеп парақтары немесе HMRC паролі қажет емес. Мұндай құжаттарды ашық чатқа жібермеңіз. Жұмыс берушіге жарамды байланыс деректерін қалдырып, сол арқылы хабарлама ала алатыныңызды тексеріңіз.

• P45, P60 және басқа құжаттар: егжей-тегжейлі нұсқаулық
• GOV.UK: P45 — беру, жоғалту және қателіктер
• GOV.UK: P60 — кімге және қашан беріледі

Қысқа маусым HMRC барлық ұсталған салықты қайтарады дегенді білдірмейді. Нәтиже салық жылындағы табысқа, ұсталған Income Tax сомасына, Personal Allowance құқығына және басқа жағдайларға байланысты. National Insurance — бөлек жарна: UK-ден кетудің өзі оны қайтаруға құқық бермейді.

Өтініш беру үшін табыс пен салық туралы мәліметтерді және сапардың нақты күндерін дайындаңыз. Елден кеткенде HMRC үшін P85 немесе Self Assessment қолданылады — таңдау жағдайыңызға байланысты. Салықты қайтару үшін UK-ге қайта келу жоспарларыңызды жасырмаңыз. Қолданыстағы анықтамалықта айырмашылықтар мен өз бетіңізше тегін өтініш беру жолы түсіндірілген.

Банктен көшкеннен кейін шотты қалай пайдаланып, күтілетін төлемдерді қалай алуға болатынын нақтылаңыз. Есеп айырысу аяқталмай тұрып оны автоматты түрде жаппаңыз; шетелде тұруға және чектерді алуға қатысты шарттар банкке байланысты. HMRC-ге қол жеткізу мүмкіндігін сақтаңыз, байланыс деректерін жаңартыңыз және өтініш нөмірін жазып алыңыз. Төлем мерзімі мен сомасына алдын ала уәде бермейміз.

• Income Tax қайтарымын бағалау және алу тәсілдері
• P85 немесе Self Assessment-ті қалай таңдауға болады
• GOV.UK: UK-ден кеткендегі салықтар

Бөлмеден немесе караваннан шығатын күнді, кілттерді тапсыруды, ақы төлеудің аяқталуын және төленген сомаларды қайтару тәртібін жазбаша келісіңіз. Келісіміңізді тексеріңіз: жұмысқа байланысты берілген тұрғын үй мен жеке жалдамалы үйге әртүрлі ережелер қолданылуы мүмкін. Соңғы ауысымның күні тұруға қатысты барлық мәселені автоматты түрде шешеді деп ойламаңыз.

Бөлменің жай-күйін суретке түсіріңіз, заттар мен кілттерді тапсырғаныңызға растау алыңыз, түбіртектерді сақтаңыз. Әр ұсталымның жеке есебін және кейін хат алмасуға арналған байланыс деректерін сұраңыз. Депозит пен тұрғын үйден шығу ережелері анықтамалықта қай аумаққа қатысты екені көрсетіліп түсіндірілген.

Паспортыңызды, билетіңізді, жүгіңізді және фермадан әуежайға дейінгі жолды тексеріңіз. eVisa-ңыздағы рұқсат етілген тұру мерзімі мен UKVI хабарламасын салыстырыңыз; жұмысыңызды мерзімінен бұрын аяқтаған жағдайда оператордан мән-жайды нақтылаңыз. Келесі жұмысқа уәде беру немесе салықты қайтару сізге қалуға мүмкіндік береді деп ойламаңыз. Жеке мәртебеңізге қатысты сұрақтар бойынша кәсіби иммиграциялық кеңес қажет.

• Тұрғын үйден шығу және даулы ұстап қалулар
• eVisa және сапарға арналған құжаттар
• GOV.UK: Seasonal Worker шарттары

Қысқа хабарлама жазыңыз: қашан жұмыс істегеніңізді, қандай ауысымдар немесе ақша есепке алынбағанын және нені тексеруді сұрайтыныңызды көрсетіңіз. Тек мәселеге қатысты көшірмелерді тіркеп, түпнұсқаларды сақтаңыз. Жұмыс берушіге/payroll қызметкеріне, содан кейін демеуші операторға жіберіңіз. Хабарласқан күндер мен жауаптарды жазып алыңыз.

Англия, Уэльс және Шотландиядағы еңбек дауы бойынша кеңес алу үшін Acas-қа; Солтүстік Ирландияда — Labour Relations Agency-ге хабарласыңыз. Мерзім оқиғаның болған күніне, аумаққа және талапқа байланысты. Ішкі шағым мерзімді автоматты түрде тоқтатпайды: сізге кейіннен мәселені шешеміз деп уәде берсе де, оны дереу тексеріңіз.

Үйге оралған болсаңыз, хат алмасу мен құжаттарға қол жеткізу мүмкіндігін сақтаңыз. Елден кетудің өзі өтініш берудің орнын баспайды және ақшаның қайтуына кепілдік бермейді. Қорқыту, мәжбүрлеу немесе жеке құжаттарды ұстап қалу жағдайында тек есеп айырысу туралы хат алмасумен шектелмей, құқықтар бойынша көмек бөлімін пайдаланыңыз.

• Acas: tribunal-ға жүгіну мерзімдері
• LRA — Солтүстік Ирландиядағы көмек
• Бұзушылықтар кезіндегі құқықтар мен көмек (орыс тілінде)

Нақты алған жалақыңызды есеп парағымен салыстырыңыз. P45, тұрғын үйге қатысты жауап және HMRC хабарламалары келді ме, тексеріңіз. Құжат күтіп жүрсеңіз, жұмыс берушінің есіне салып, оны алудың ыңғайлы жолын көрсетіңіз. Жіберілген өтініштердің растамаларын сақтаңыз.

Делдалға банк немесе HMRC паролін, кіру кодын бермеңіз. Салықты қайтару үшін ақылы көмекті таңдасаңыз, бағасын, өкілеттіктерін және ақшаның кімге түсетінін алдын ала анықтаңыз. Жағдайыңызға сәйкес өтінішті HMRC-ге өз бетіңізше тегін беруге болады.

Келесі маусымға бөлек іріктеу жүргізіледі, оның қазіргі маусымның жалғасы болатынына кепілдік жоқ. Ақпарат пен жаңа сапардың шарттарын оператордан тексеріңіз. Бұрынғы құжаттарды сақтаған пайдалы, бірақ олар жаңа рұқсат пен қолданыстағы талаптарды алмастырмайды.

• Операторлар мен ресми өтінім беру арналары
• Салықты қайтару және көмек таңдау